Tevreden met minder

Nog even geduld en je kan met SpaceX op reis naar de maan. Onder het motto: the sky is no longer the limit. Maar maakt die drang naar méér en beter ons ook gelukkiger? We vroegen het aan experts Malaika Brengman en Erik Franck.

Wil je een Instagramgezicht? Een Teslaaandeel of futuristische laarzen als in The Matrix ? Net als je denkt, we hebben alles, wordt er wel iets straffers te koop aangeboden. Alsof onze honger niet gestild raakt. Is het des mensen? ‘Je kan het terugbrengen tot de zogenaamde piramide van Maslow’, verklaart prof. dr. Malaika Brengman, expert consumentengedrag. ‘De filosofie erachter is simpel: als we genoeg eten, drank en een veilig dak boven het hoofd hebben, streven we naar hogere trappen op die piramide. En daar hoort onder andere het sociale aspect bij: geliefd willen zijn en erbij willen horen, onder andere door datgene te willen wat anderen hebben. ‘Keeping up with the Joneses’ heet dat onofficieel. En die ‘Joneses’ zijn vandaag niet alleen onze buren, vrienden en collega’s, maar ook al onze connecties op sociale media. Op dat vlak is ons vergelijkingsmateriaal alleen maar groter geworden. In een volgende stap op die piramide streven we naar status en respect, waarbij we anderen zelfs willen overtroeven. De feestdagen zijn daar een mooi voorbeeld van. Niemand wil achterblijven in de race naar het origineelste cadeau en het lekkerste kerstdiner. Ook niet op Instagram of Facebook.’

EYEOPENER

Toch zien we steeds vaker ook een tegenreactie opduiken: die van het ontspullen en downshiften. Die van: goed is goed genoeg. ‘Vaak bij mensen die zich al helemaal op de top van de piramide bevinden en eerder op zoek zijn naar zelfverwezenlijking’, bevestigt Brengman. ‘Zij gaan op zoek naar de essentie van hun levensgeluk, en materiële zaken of een hoger salaris zijn daarbij vaak overbodig.’

De pandemie was op dat vlak voor velen een eyeopener, gaat de professor verder. ‘Mensen waren meer thuis en hadden vaak ook meer tijd om stil te staan bij wat écht belangrijk is. Extra uren met het gezin bleken daarbij harder door te wegen dan de allernieuwste smartphone.’ Maar de pandemie zorgde ook voor andere consumptieshifts. Brengman: ‘Ik denk bijvoorbeeld aan de ‘terror management theory’, waarbij we méér geconfronteerd werden met onze eigen sterfelijkheid en ons daardoor net meer met materiële zaken wilden omringen, als een vorm van zelfb escherming. Ook het fenomeen van ‘revenge spending’ (consumeren uit wraak) wijst in dezelfde richting. Dan zag je mensen, zodra ze na de sluiting opnieuw naar de fysieke winkels mochten, compleet uit de bol gaan en massaal spenderen. Met als achterliggende gedachte: de tijd is toch eindig, en dus wil ik me dít en dát nog gunnen. Eveneens een heel menselijke reactie als je toch nog niet op die hoogste trap van die piramide beland bent.’

HET PERFECTE LEVEN

Feit is wel dat we het op materieel vlak nooit eerder zo goed hadden, de nog in kaart te brengen gevolgen van corona buiten beschouwing gelaten, pikt gedragswetenschapper prof. dr. Erik Franck erop in. ‘Dat bewees nog het recente welvaartsrapport van Statistiek Vlaanderen. Maar tegelijk voorspelde de Wereldgezondheidsorganisatie dat depressie tegen 2030 de voornaamste oorzaak van ziektelast zal zijn.’

Een contradictio in terminis ? ‘Het zal wel je eigen schuld zijn’, hoor je dan weleens. De mogelijkheden en keuzes zijn eindeloos, zowat alles is te koop. En dus is ongelukkig zijn geen optie. Een tijd geleden zat ik in de wachtzaal bij de dokter. Op het tafeltje lagen drie stapels met magazines, waarvan telkens het bovenste mijn aandacht trok. Op de ene cover las ik ‘Zo krijg je het perfecte lichaam’, de tweede beloofde me ‘De allerbeste motor van het jaar’ en de derde ‘De perfecte sfeer in huis’. Op een dienblad kreeg ik aangeboden wat ik moest doen om het perfecte leven te leiden, en toch voelde ik me er absoluut niet gelukkiger door. Integendeel. Hoe ondankbaar was ik! Want als al dat geluk in hashtags en lifehacks uit de lucht kwam gevallen, dan zou het vast aan mij liggen dat ik er toch niet in slaagde om ‘voldaan’ in het leven volte staan. Snap je hoe het mechanisme werkt? Ik zie er in mijn praktijk heel wat mensen mee worstelen. Nochtans kan het, hoor, blij leren zijn met wat je hebt, en daar ook in berusten.’

VICIEUZE CIRKEL

Hoe doen we dat, ons oprecht ‘voldaan’ voelen, zonder die drang naar materiële welvaart? Erik Franck: ‘Laten we eerst en vooral afk icken van slogans als ‘Life begins at the end of your comfort zone’. Alsof je geen leven hebt als je niet uit je comfortzone komt. Onzin. Veel eerlijker is het motto: ‘Het is niet omdat het kan, dat het ook moet’. Je moet niet altijd het maximale uit dingen halen. Je hoeft niet mee te zijn met alle trends. En ja, dat is soms moeilijk. Want op elk moment van de dag en met slechts één klik, scrol of swipe kunnen we onszelf vergelijken met een eindeloze stroom van mensen, die zich steevast van hun beste kant laten zien. Superverleidelijk is dat. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt alvast dat sociale vergelijking op Facebook vaak leidt tot piekergedrag, ontevredenheid over het leven en zelfs depressie. Een vicieuze cirkel, want mensen met depressieve symptomen zouden bovendien meer geneigd zijn om aan sociale vergelijking te doen. Een verlies-verliessituatie, zeg maar.’

Voor Franck is er maar één uitweg: ownership nemen over je leven. ‘Zoveel mensen staren zich dagelijks blind op de buitenste laag: ‘Wat doe je als job?’, ‘Met wat voor auto rijd je?’, ‘Wat staat er op je bankrekening?’… Wat we bereiken, wordt een manier om onze identiteit te vormen. Terwijl het dus ook anders kan. Door je niet langer op die buitenste laag te concentreren. Zodra je dat consequent toepast op je eigen leven, is de kans reëel dat qualitytime je een pak dierbaarder wordt dan pakweg een nieuwe designsofa. Het loont alvast op lange termijn. Bovendien is het opmerkelijk hoe jongeren zich daar vandaag al veel meer bewust van zijn.’

THUNBERG ACHTERNA

Over naar de volgende generatie, de zogenaamde time billionaires van deze wereld. Zij die nog een miljard en meer seconden op de teller hebben en bij uitbreiding tijd waardevol ler achten dan het geld op de rekening. Brengman: ‘Hier speelt duidelijk de tijdsgeest. Terwijl oudere generaties vaak hard werkten en veel spaarden voor later, hechten jongere generaties meer belang aan die balans en willen ze niet meer al hun tijd aan hun werk spenderen. In plaats van toekomstig fortuin na te jagen, willen ze vooral genieten van het ‘nu’, desnoods met wat minder geld.’

Ze zijn daarbij extra spaarzaam en stellen de huidige consumptiegewoontes in vraag. Zo hoeven ze vaak geen eigen auto. Iemand als Greta Th unberg is daar een mooi voorbeeld van. Zij hekelt onze wegwerpmaatschappij, en zet alvast vanuit ecologische motieven heel wat mensen aan het denken. In welke wereld leven we, en is dat minimalisme op consumptievlak geen heilzamere optie?’

Ook de zogenaamde FIRE-aanhangers (financial independence, retire early) volgen (ongeveer) dezelfde filosofie. Zij proberen door slim te sparen en te beleggen financieel onafh ankelijk te worden, om vervolgens al op relatief jonge leeftijd te kunnen stoppen met werken.

Vind je dit interessant?

Ontdek nu alle Belgische top titels in één app!

Al abonnee?
Log in om verder te lezen

DE AANKOOPIMPULS TE SLIM AF

Voor wie nog dacht, ownership of niet, het is sterker dan mezelf, die drang naar meer: er is hoop. ‘Net zoals je je spieren kan trainen, kan je jezelf ook aanleren om die aankoopimpuls of prestatiedrang te weerstaan’, stelt de consumptie-expert gerust. ‘Neem er even afstand van, wees dankbaar voor wat er wél is en zorg ervoor dat het streven naar het ene doel – bijvoorbeeld die carrière – het andere niet in de weg staat – bijvoorbeeld volte doende tijd met je kinderen. En wéét dat een aankoopimpuls in de praktijk na een kwartiertje overwaait.’

Wat ook helpt: áls je een keuze maakt, berust er dan ook in. ‘Dat is helaas niet voor iedereen even gemakkelijk. In consumentengedrag zien we namelijk twee types van mensen: maximizers en satisficers. Terwijl een satisficer al snel tevreden is en nooit lang hoeft na te denken om keuzes te maken, is dat voor een maximizer veel moeilijker, omdat hij de beste opties nastreeft en nadien vaak nog steeds niet tevreden is met de gemaakte keuze, omdat het beter kan. Die levenshouding maakt deel uit van iemands persoonlijkheid, daar kan je niet onderuit. Toch kan je jezelf wel degelijk aanleren dat een ‘minder goeie’ keuze niet het einde van de wereld betekent, en dat continu perfectie nastreven vooral heel vermoeiend is. Die mindset valt echt te trainen.’

QUICK FIX

‘Vooral wanneer de kloof tussen je ideale zelfb eeld en je actuele zelfb eeld groot is, zal de omgeving je sneller triggeren om actie te ondernemen én zal je ook sneller kiezen voor een quick fix – zoals een impulsaankoop – om je tijdelijk beter te voelen’, pikt Erik Franck er tot slot op in. ‘Jezelf, je waarden en ambities zo realistisch mogelijk inschatten, is een belangrijke stap om meer te genieten van wat er is.’

DE EXPERTS

Malaika Brengman, VUBexpert consumentengedrag

Erik Franck, klinisch psycholoog en gedragstherapeut Universiteit Antwerpen, auteur van Als je niets verandert, verandert er niets

Meer lezen?

Als je niets verandert, verandert er niets: Een gids om je leven zelf te sturen, Erik Franck (Borgerhoff& Lamberigts, € 22,99)

Dit artikel komt uit:
Goed Gevoel - Editie 1 - 2022

Goed Gevoel - Editie 1 - 2022
Terug naar overzicht
Terug naar overzicht

Lees meer

Alle artikels
Een verkrachter, een creep en een billenknijper
Humo

Een verkrachter, een creep en een billenknijper

DWARSKIJKER Een verkrachter, een creep en een billenknijper BOOS: THIS IS THE VOICE Nu op YouTube De afgelopen dagen mochten we met z’n allen getuige zijn van een deprimerend spelletje wir haben es nicht gewusst. Hoe geheimen die al jaren door de wandelgangen spoken, toch telkens voorbij de juiste oren kunnen waaien, het is geen raadsel waarover het aangenaam piekeren is. Vergelijk ‘The Voice of Holland’ met een openliggende beerput: je hoeft er toch niet met je kop boven te hangen om gewaar te worden dat het zaakje stinkt? ‘BOOS: This Is the Voice’ was van zo’n explosiviteit dat de aflevering al dagen op voorhand bommetjes deed ontploffen. Marco Borsato blijkt een ordinaire billentaster bij 13-en 14-jarige meisjes, Ali B richtte zich als een roofdier op nauwelijks volwassen vrouwen (‘Ik was helemaal…

Lees meer
Iedereen❤ tom
Veronica Superguide

Iedereen❤ tom

Alle vrouwen willen met hem trouwen, alle mannen willen hem zijn en alle kinderen willen hem worden. We hebben het over presentator Tom Waes, vanaf deze week terug op tv met Reizen Waes: Wereldsteden.

Lees meer
Danny de Munk aangeklaagd wegens verkrachting
Primo

Danny de Munk aangeklaagd wegens verkrachting

In Nederland is met het ‘The Voice’-schandaal een beerput opengetrokken waarvan de bodem nog niet in zicht is. Na Marco Borsato en Ali B. is nu ook een klacht wegens verkrachting ingediend tegen Danny de Munk (52). Zender RTL schrapte de zanger meteen als panellid in ‘I Can See Your Voice’. Het vermeende slachtoffer is volgens De Telegraaf een vrouw die 15 jaar geleden nauw met De Munk samenwerkte bij de musical ‘Ciske de Rat’. De zanger ontkent bij monde van zijn advocaat dat hij zich ooit schuldig maakte aan seksueel grensoverschrijdend gedrag.…

Lees meer
Selena Gomez verdacht van moord: ‘Alles voor de aandacht!’
Humo

Selena Gomez verdacht van moord: ‘Alles voor de aandacht!’

Eén van de fijnste verrassingen op de streamingdiensten in 2021 was ‘Only Murders in the Building’: een misdaadkomedie over drie bewoners van een New Yorks appartementsgebouw die het overlijden van één van hun buren onderzoeken en ondertussen een podcast over hun speurtocht maken. Tijdens het tweede seizoen, dat deze week van start gaat op Disney+, worstelen Charles (Steve Martin), Oliver (Martin Short) en Mabel (Selena Gomez) met de vraag hoe ze een opvolger kunnen maken voor het succesvolle eerste seizoen van hun podcast, vooral omdat ze intussen zélf van moord worden verdacht. – ‘Only Murders’ was één van de grootste hits voor Disney+ vorig jaar. Kwamen er ook lovende reacties uit onverwachte hoek? SELENA GOMEZ «Meryl Streep! Die kwam tijdens een receptie naar me toe om te zeggen hoe goed…

Lees meer
André Hazes heeft alweer een nieuw lief
Primo

André Hazes heeft alweer een nieuw lief

André Hazes heeft alweer een nieuw lief André Hazes (27) heeft dan toch niet voor zijn ex-verloofde Monique (44) gekozen (of zij niet voor hem?) en ook Sarah van Soelen (26) is definitief verleden tijd. De rusteloze zanger heeft een nieuwe ‘ware liefde’ gevonden, in Anne Rose Zonneveld (27). Zij werkt voor zijn moeder Rachel (51) en André kent haar al van in zijn jeugdjaren. Terwijl Rachel zich druk maakt over de verdwijning van het Legobeeld van André Hazes Senior op de Dam in Amsterdam - opdeplaatswaarhetbeeld stond lag een briefje met: ‘Corona gooide roet in het eten. André heeft nu tijd voor een ander optreden’ -, is de jonge Hazes met zijn nieuwe vlam naar Spanje vertrokken. Later deze maand zou er nog een tripje naar Italië gepland staan.…

Lees meer